Van'da kış erken çöker, geç kalkar; kırsalın çoğunda doğalgaz hâlâ yok, soba ve kazan yılın yarısından fazlasında yanıyor. Gevaş bahçelerinden çıkan ceviz kabuğuyla dışarıdan gelen fındık kabuğu, bu ısınmanın baş malzemesi haline gelmiş. Geniş meralarda hayvancılığın ağır bastığı Erciş ve Muradiye gibi ilçelerde aynı kabuklar ağıllarda altlık olarak da değerlendiriliyor.
Öne çıkan ürünlerFındık Kabuğu, Ceviz Kabuğu
Birincil kullanımBiyokütle Yakıt
Sevkiyat kapsamı13 ilçeye tır ile
Van ekonomisinde hayvancılık ağır basar; geniş mera ve çayır alanları özellikle küçükbaş yetiştiriciliğine elverişlidir. Büyükbaş tarafında da damızlık ve düve yetiştirmeye yönelik destek çalışmaları sürüyor. Göl çevresindeki düzlüklerde tahıl, şeker pancarı ve meyve de yetiştirilir, ama bu tarım hayvancılığın gölgesinde kalan ikinci bir uğraş. Yüksek rakım kışı uzatır; köy ve kasabalarda doğalgaz hattı sınırlı kaldığından soba ve kazanla ısınma il genelinde yaygın bir alışkanlık. Bölge tarihte de tarım, ticaret ve hayvancılığın iç içe geçtiği bir yapıya sahne olmuş.
Van'da kış geç bahara kadar sürer. Doğalgaz her köye ulaşmadığından soba ve katı yakıt kazanı başlıca ısınma yolu olarak kalır. Gevaş çevresindeki bahçelerden çıkan ceviz kabuğu ile dışarıdan gelen fındık kabuğu, bu kazanlarda yakılan sert ve yoğun kabuklar arasında. Kabuğun kuru olması şart: nemli kabuk geç tutuşur, dumanı artırır, bu yüzden havadar ve kuru depoda tutulur. Kül düzenli temizlenmezse kazanın verimi zamanla düşer.
Erciş çevresindeki geniş meralarda küçükbaş hayvancılık yoğun. Kışın kapalı ağıl ve ahırlarda kırılmış ceviz ve fındık kabuğu zemine serilir, nemi emer. Van'da bu kullanım yakıttan sonra gelir, hayvancılığın yerleşik bir yan işi.
Göl çevresindeki düzlüklerde tahıl, şeker pancarı ve meyve tarımı yapılır. Buralarda kabuk kırıntısı zaman zaman toprağa karıştırılır, organik madde ve su tutma kapasitesini artırır. Van'da bu kullanım yakıt ve altlığın gerisinde kalan küçük bir uygulama.
Van için ürün profili
Bu ilde 10 üründen 2 tanesi birincil, 3 tanesi ikincil kullanımda; kalan ürünler bu ilde tipik değil ama yine de tır ile gönderilir.
ÜrünDurumNot
Fındık KabuğuBirincilVan'da fındık yetişmez, kabuğu dışarıdan gelir. Sert ve yoğun yapısı önce soba ve kazanda yakıt olarak iş görür, ikinci planda Erciş çevresindeki ağıl ve ahırlarda altlık olarak kullanılır.
Ceviz KabuğuBirincilGevaş'ın kuzeyindeki düzlüklerde ceviz yetişir, kabuğu Van'da yerelden temin edilir. Soba ve kazanda yakıt, ağıllarda altlık — iki amaçla da kullanılır.
Kayısı Çekirdeği KabuğuİkincilKayısı Van'da yaygın bir meyve değil. Çekirdek kabuğu dışarıdan gelir, katı yakıt karışımlarına ve ağıl altlığına küçük bir katkı olarak girer.
Fındık Kabuğu KömürüİkincilKarbonize fındık kabuğu kömürünün Van'da düzenli bir yerel tedarik zinciri yok. Katı yakıtın bu kadar yaygın olduğu ilde yine de soba ve mangal için dışarıdan getirilen niş bir seçenek.
Şeker Pancarı KüspesiİkincilMuradiye Ovası'nda şeker pancarı yetişir. Hasat sonrası küspe nemli kaldığından katı yakıt olmaz; toprak düzenleyici karışımlara katkı sağlayan yerel bir yan ürün olarak kalır.
Badem KabuğuBu ilde tipik değilBadem Van'ın meyve bahçelerinde az yer tutar. Bu yüzden badem kabuğu ilde ne yerel bir yakıt kaynağı ne de sık karşılaşılan bir malzeme.
Fıstık KabuğuBu ilde tipik değilAntep fıstığının yetiştiği bölgeler Van'ın iklimine ve tarım yapısına uymaz. Fıstık kabuğu ilde ne yerel bir kaynak ne yaygın bir yakıt; dışarıdan getirilmesi gereken bir malzeme.
Şeftali Çekirdeği KabuğuBu ilde tipik değilŞeftali Van ikliminde zor tutar, yetiştiriciliği sınırlı kalır. Şeftali çekirdeği kabuğu da ilde sık karşılaşılan bir yakıt malzemesi değil.
Pirinç Kabuğu (Çeltik Kavuzu)Bu ilde tipik değilÇeltik tarımı düzlük arazi ve sıcak iklim ister, Van'ın yüksek rakımına uymaz. Pirinç kabuğu/çeltik kavuzu ilde yerel değil; dışarıdan gelir ve yaygın kullanılmaz.
Yer Fıstığı KabuğuBu ilde tipik değilVan'ın yüksek ve serin yazı yer fıstığını olgunlaştırmaz; ilin küçükbaş ağırlıklı hayvancılığında altlık tarafında bu kabuk tanınan bir malzeme değildir.
Van ilçeleri
Erciş, geniş tarım arazisi ve yoğun hayvan varlığıyla altlık ihtiyacının en çok yoğunlaştığı ilçelerden biri. Gevaş'ta mera hayvancılığının yanında kuzey düzlüklerinde ceviz de yetişir; bu ikili yapı ceviz kabuğuna hem yakıt hem altlık olarak iki kapı açar. Muradiye Ovası'nda şeker pancarı tarımı var; hasat sonrası küspe toprak düzenleyici karışımlara giren ayrı bir yan ürün sayılır.
Erciş: uzun ısıtma sezonu ve ahır altlığı bir arada
Erciş, Van Gölü'nün kuzeyinde geniş tarım arazisi ve yoğun hayvan varlığıyla bilinen ilçe. Kış burada hem erken başlıyor hem geç bırakıyor; ısıtma sezonu ovadaki köylerde yılın yarısına yaklaşıyor. Doğalgaz ilçe merkezinin dışına çıkıldığında büyük ölçüde devreden çıktığı için soba ve katı yakıtlı kazan hâlâ ana ısıtma yolu.
Erciş'e gönderdiğimiz fındık kabuğunun iki ayrı alıcısı oluyor: bir yanda kışlık yakıt olarak alan haneler ve küçük işletmeler, öbür yanda ağıl ve ahırlarda altlık için alan besiciler. İkisi aynı ürün ama beklentileri farklı — yakıtta nemin düşük olması, altlıkta tanenin kuru ve tozsuz olması öne çıkıyor. Hangi işi göreceğini baştan söylerseniz partiyi ona göre ayırıyoruz.
Gevaş: yerel ceviz kabuğu ile dışarıdan gelen fındık kabuğu yan yana
Gevaş, gölün güney kıyısında; kuzeydeki düzlüklerde ceviz yetiştiriciliği, yükseklerde ise mera hayvancılığı ağır basıyor. Bu ikili yapı ilçede kabuğun iki ayrı kapıdan girmesine yol açıyor: ceviz kabuğu büyük ölçüde yerelden çıkıyor, fındık kabuğu ise il dışından geliyor.
Gevaş'ta sık karşılaştığımız soru, yerel ceviz kabuğu varken fındık kabuğuna neden ihtiyaç duyulduğu. Ceviz kabuğunun miktarı hasat mevsimine bağlı ve kış ortasında tükenebiliyor; fındık kabuğu ise yıl boyu tedarik edilebildiği için sezonun geri kalanını kapatıyor. İki ürünü aynı sobada karıştırmak yerine sırayla kullanmak, yanma düzeni açısından daha rahat sonuç veriyor.
Muradiye: ova tarımı, küspe ve toprak düzenleyici karışımlar
Muradiye Ovası'nda şeker pancarı başta olmak üzere tarla tarımı yapılıyor; hasat sonrası çıkan küspe ilçede zaten bilinen bir yan ürün. Bu alışkanlık, kabuk gibi bitkisel kökenli malzemelerin toprakla buluşturulmasını da yabancı bir fikir olmaktan çıkarıyor.
Muradiye'ye giden partilerde yakıt talebi hâlâ birinci sırada, ama öğütülmüş kabuğun toprak düzenleyici karışımlara girmesi ikinci bir kullanım olarak sorulur oldu. Bu ikinci kullanımda kabuğun iri mi ince mi olacağı işin sonucunu değiştirdiği için, ne amaçla alındığını konuşmadan sevkiyat planlamıyoruz.
Başkale ve yüksek rakımlı ilçeler: sezonun en uzun olduğu yer
Başkale, Çaldıran ve Özalp gibi yüksek rakımlı ilçelerde kış Van merkezden daha ağır geçiyor; yakıt ihtiyacı hem daha erken başlıyor hem daha geç bitiyor. Yolun kapanabildiği haftalar olduğu için burada alım genelde tek seferde ve daha büyük hacimde yapılıyor.
Bu ilçelere sevkiyatta zamanlama, fiyattan önce gelen konu oluyor. Kış bastırmadan önce yerine ulaşan bir parti, sezon ortasında yol koşullarına takılan bir partiden daha az sorun çıkarıyor. Bu yüzden Başkale ve çevresi için sonbahar başında konuşmayı öneriyoruz; erken planlanan sevkiyatta hem araç bulmak hem depolamayı ayarlamak kolaylaşıyor.
Kabukçu olarak Van iline bağlı 13 ilçenin tümüne tır ile sevkiyat yapıyoruz:
Bahçesaray
Başkale
Çaldıran
Çatak
Edremit
Erciş
Gevaş
Gürpınar
İpekyolu
Muradiye
Özalp
Saray
Tuşba
Bilgi soruları
Van'da kabuk yakıtının başında hangi tür geliyor?
Gevaş çevresindeki bahçelerden çıkan ceviz kabuğu ile dışarıdan gelen fındık kabuğu öne çıkıyor; ikisi de sert yapısı sayesinde soba ve kazanda uzun yanıyor.
Neden kuru kabuk tercih ediliyor?
Nemli kabuk geç tutuşur, dumanı fazladır. Kuru kabuk düzenli yanar, kazanın verimini korur — depolar kuru ve havadar tutulur.
Yakıt kullanımı ile ağıl altlığı nasıl ayrılıyor?
Altlıkta amaç nemi emip kuru yüzey bırakmak, yakıtta ise kabuğun kendisi yanıp ısı vermesi. Van'da ceviz ve fındık kabuğu iki amaçla da kullanılabiliyor, ama ağırlık ısınmada.
Dönem gözlemi: Van
Kayısı çekirdeği kabuğu ton fiyatı Van'a teslimde 2026'nın ikinci çeyreği ölçümlerinde 9.020–10.000 TL bandında kayda geçti.
Sevkiyat tarafında Van, Malatya çevresindeki kırım hattına orta uzaklıktadır.
Van için 2026 ikinci çeyreğinde kilogram karşılığı 9,02–10,00 TL eder. Van yüklemelerinde parti büyüklüğü bu aralığı aşağı çekebilir.
Aynı yörede yer alan Bitlis ve Elazığ için de benzer bir kullanım tablosu geçerlidir.
Kaynakça
Van çevresinde tarım, ticaret ve hayvancılık tarihsel olarak iç içe geçmiş bir ekonomik yapı oluşturur.
(tarimorman.gov.tr)
Küçükbaş hayvancılık (koyun-keçi), Van'ın en önemli ekonomik faaliyetlerinden biridir; geniş doğal mera ve çayırlar mevcuttur.
(bolgegazetesivan.com)
Büyükbaş hayvancılıkta üretimi artırmaya yönelik düve/damızlık yetiştiriciliği destek projeleri yürütülüyor.
(vandahaber.com)
Erciş, Van'ın geniş tarım arazisine ve yoğun hayvan varlığına sahip yerleşimlerinden biridir; iklimi göl ve baraj gölünün etkisiyle tarım ve hayvancılığa elverişlidir.
(ercis.gov.tr)
